Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 listopada 2025 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSA Ewa Barnaszewska

Protokolant: Grzegorz Łado

po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2025 r. we Wrocławiu na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) S.A. w upadłości w N.

przeciwko X. S. (1) i X. S. (2)

o zapłatę

na skutek apelacji strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu

z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I C 858/18

oddala apelację.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 6 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu w sprawie z powództwa (...) S.A. (obecnie(...)w N.) przeciwko X. S. (1) i X. S. (2) o zapłatę w pkt I oddalił powództwo główne, w pkt II zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz strony powdowiej 552 255,12 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 04 maja 2022 r; oddalając dalej idące roszczenie ewentualne w pkt III. W pkt IV wyroku zawarto rozstrzygnięcie o kosztach procesu.

Apelację od wyroku wywiodła strona powodowa zaskarżając go w części tj. w części w jakiej oddalono w pozostałym zakresie roszczenie ewentualne (pkt III). Skarżący domagał się przy tym uchylenia zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, ewentualnie zmiany zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda dalszej kwoty 385 540,75 zł.

Orzeczeniu zarzucono naruszenie:

1.  art. 227 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. przez niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości i finansów na fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy tj. w celu wyliczenia wysokości korzyści osiąganej przez kredytobiorcę na skutek korzystania z nienależnej im usługi finansowej oraz świadczenia wynikającego z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza;

2.  art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. przez błędną wykładnię i uznanie, że w razie upadku (nieważności) umowy kredytu roszczenia banku ograniczają się jedynie do zwrotu nominalnie wypłaconych kwot, podczas gdy przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu przewidują obowiązek wydania zwrotu korzyści w naturze uzyskanej kosztem zubożonego, a jeśli nie jest to możliwe – zwrotu ich wartości,

3.  art. 358 ¹ § 3 k.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy uznanie umowy za nieważną po tak długim okresie od dnia zawarcia, oznacza że kwota udzielonego kredytu wyrażona w złotych polskich w Umowie kredytu nie jest już tożsama w swojej sile nabywczej.

W odpowiedzi na apelację pozwani wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie od strony powodowej na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja podlegała oddaleniu.

Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, ujęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jako że znajdowały one pełne oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie dowodowe i poczynił szczegółowe, a przede wszystkim prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i które nie wymagały uzupełnienia w postępowaniu apelacyjnym. Powtarzanie tych ustaleń Sądu pierwszej instancji nie było konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c. władny był poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za własne.

Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że w ramach apelacji pełnej był zobligowany do ponownego zbadania całej sprawy, a kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełnił również funkcję sądu merytorycznego, który może rozpoznać sprawę od początku, uzupełnić materiał dowodowy lub powtórzyć już przeprowadzone dowody, a także poczynić samodzielnie ustalenia na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji. Sąd Odwoławczy ma obowiązek merytorycznie rozpoznać sprawę, nie ograniczając się tylko do skontrolowania legalności orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji. Na podstawie treści przepisu art. 382 k.p.c. postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny i w tym znaczeniu jest przedłużeniem postępowania przeprowadzonego przed Sądem pierwszej instancji. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że konieczne jest zapewnienie dwuinstancyjności postępowania, gwarantowanej przez art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to, że sąd drugiej instancji nie może zastępować własnym orzeczeniem orzeczenia sądu pierwszej instancji, gdyż mogłoby to doprowadzać do sytuacji, w których Sąd Odwoławczy orzekałby jako jedna i ostateczna instancja (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 2007 r. III UK 20/07). W konstrukcji prawnej rozpoznawania sprawy przez Sąd drugiej instancji w wyniku wniesienia apelacji przez stronę lub strony postępowania, w polskiej procedurze cywilnej chodzi zatem o skontrolowanie prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd pierwszej instancji i – jeżeli to potrzebne – przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, a następnie wydanie orzeczenia merytorycznego. Jest to realizacja zasady pełnej apelacji.

Jednakże, Sąd Odwoławczy bada sprawę w ramach apelacji i nie może rozpoznawać w postępowaniu apelacyjnym niezaskarżonej części orzeczenia. Niezaskarżona część orzeczenia sądu pierwszej instancji staje się bowiem prawomocna.

Granice zaskarżenia w przedmiotowej sprawie wyznaczyła w apelacji strona powodowa i granice te wiążą Sąd Odwoławczy, co oznacza, że sąd ten nie może swoim rozstrzygnięciem objąć niezaskarżonej części wyroku. Gdy strona skarży wyrok w całości, granice zaskarżenia pokrywają się z zakresem rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Gdy wyrok zostaje zaskarżony jedynie w części, zaskarżona część wyroku określa granice zaskarżenia.

Zakresem zaskarżenia w niniejszej sprawie objęty był jedynie pkt III wyroku, w którym Sąd oddalił dalej idące roszczenie ewentualne. Skarżący formułując zarzuty apelacyjne domagał się przyznania mu od kredytobiorców wynagrodzenia za korzystania z kapitału wypłaconego kredytu. Roszczenie to w świetle aktualnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pozostaje nieuzasadnione.

W wyroku z 15 czerwca 2023 r. zapadłym w sprawie C-520/21 TSUE rozstrzygnął pytanie prejudycjalne Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie, które dotyczyło tego, czy w przypadku uznania, że umowa kredytu zawarta przez bank i konsumenta jest od początku nieważna z powodu zawarcia w niej nieuczciwych warunków umownych, strony oprócz zwrotu pieniędzy zapłaconych w wykonaniu tej umowy (bank - kapitału kredytu, konsument - rat, opłat, prowizji i składek ubezpieczeniowych) oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty, mogą domagać się także jakichkolwiek innych świadczeń, w tym należności (w szczególności wynagrodzenia, odszkodowania, zwrotu kosztów lub waloryzacji świadczenia). Trybunał wskazał, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty (motyw 84). W kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że: 1) nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą konsument ma prawo żądać od instytucji kredytowej rekompensaty wykraczającej poza zwrot miesięcznych rat i kosztów zapłaconych z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty, pod warunkiem poszanowania celów dyrektywy 93/13 i zasady proporcjonalności, oraz 2) stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty (motyw 85). TSUE wskazał przy tym, że przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13. Wykładnia prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy, a tym samym otrzymania wynagrodzenia za korzystanie tego kapitału przez konsumenta, przyczyniłaby się do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez uznanie tej umowy za nieważną. Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 61 opinii, taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy.

Prezentowane wyżej stanowisko TSUE podtrzymał w kolejnym wyroku z 11 grudnia 2023 r. C-756/22, w którym orzekł, że artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową za nieważną w całości ze względu na to, że umowa ta zawiera nieuczciwe warunki, bez których nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta zwrotu kwot innych niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty.

Stanowisko TSUE zostało podzielone w jednym z nowszych orzeczeń Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w którym stwierdzono, że jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Poczynione rozważania wykluczały uznanie zarzutów naruszenia art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. oraz art. 358 ¹ § 3 k.c. za uzasadnione. Brak podstaw do uwzględnienia co do zasady roszczenia o zapłatę przez kredytobiorców wynagrodzenia za korzystania z kapitału wypłaconego przez bank, czyniło także bezprzedmiotowym badanie w jakiej wysokości wynagrodzenie takie mogłoby być ustalone, a tym samym chybione były zarzuty naruszenia art. 227 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczności irrelewantne dla rozstrzygnięcia skutkowałoby nieuzasadnioną przewlekłością w rozpoznaniu sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację.

Ewa Barnaszewska