Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 października 2025 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu V Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący SSO del. Lidia Orzechowska-Korpikiewicz

po rozpoznaniu w dniu 28 października 2025 r. we Wrocławiu na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa Syndyk masy (...) C. N.

przeciwko R. N.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

na skutek apelacji pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 4 lutego 2025 r. sygn. akt I C (...)

1.  apelację oddala;

2.  zasądza od pozwanej na rzecz strony powodowej 4 050 zł kosztów postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w tym punkcie.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 04 lutego 2025 r. w sprawie o sygn. akt I C (...), Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze uznał za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości osoby fizycznej C. N. umowę darowizny z dnia 23 lipca 2019 r., sporządzoną w formie aktu notarialnego przed notariuszem L. O. A numer (...), na mocy której C. N. darował R. N. ekspektatywę prawa własności lokalu mieszkalnego położonego w miejscowości L. (1) przy (...), powstałą w związku z (...) o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 19 września 2017 r. wraz w całości wniesionym wkładem budowlanym w wysokości 136.282,00 zł, a R. N. darowiznę tę przyjęła ( pkt I); zasądził od pozwanej R. N. na rzecz powoda Syndyka masy (...) C. N. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwotę 5.400,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty ( pkt II.) oraz zasądził od pozwanej R. N. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze kwotę 6.814,00 zł tytułem opłaty od pozwu, od uiszczenia której powód był ustawowo zwolniony ( pkt. III).

Wyrok zapadł w oparciu o ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I Instancji jak na str. 2-4 uzasadnienia (k. 253-255).

Apelację od powyższego wyroku złożyła pozwana, zaskarżając go w całości. Pozwana zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa procesowego w szczegółowy sposób opisany w apelacji ( k. 262-263v) domagała się zmiany wyroku poprzez oddalenie powództwa oraz zasądzenie na rzecz pozwanej kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.

Odpowiadając na apelację powód domagał się jej oddalenia jako oczywiście bezzasadnej oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego według norm prawem przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jako bezzasadna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sprawa niniejsza została rozpoznana w składzie jednoosobowym, a to z uwagi na treść art. 367 ¹ § 1 k.p.c., który został wprowadzony na mocy art. 1 pkt 16 ustawy z 7 lipca 2023r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego, ustawy - prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy - kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1860).

Zgodnie przy tym z treścią art. 374 k.p.c., Sąd może rozpoznać sprawę w postępowaniu apelacyjnym na posiedzeniu niejawnym, jeśli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, a skarżący może domagać się przeprowadzenia rozprawy jedynie w samej apelacji. W niniejszej sprawie strony nie żądały przeprowadzenia rozprawy zarówno w apelacji, jak i w odpowiedzi na apelację. Nadto w ocenie Sądu Apelacyjnego z uwagi na wyniki postępowania dowodowego, a także przebieg postępowania przed Sądem Okręgowym, zbędnym było przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie.

Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne, poczynione przez Sąd Okręgowy w ramach uzasadnienia zaskarżonego wyroku, gdyż zdaniem Sądu Apelacyjnego znajdowały one oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji przeprowadził w tej sprawie wystarczające i wyczerpujące postępowanie dowodowe, a na tej podstawie poczynił relewantne, a przede wszystkim prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób odpowiadający wynikom postępowania dowodowego. Powtarzanie ustaleń Sądu pierwszej instancji nie jest zatem konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2 ¹ ust. 1 k.p.c. władny jest poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za swoje. W ustalonych okolicznościach faktycznych uwzględnienie powództwa było w pełni prawidłowe.

Zarzuty apelacji, nie znajdują akceptacji Sądu odwoławczego.

Wbrew zarzutom apelacji materiał dowodowy sprawy został w pełni prawidłowo oceniony; z tych przyczyn niezasadny jest zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Przepis ten stanowi, że sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Podnosząc zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., apelujący winien wskazać konkretne uchybienia tej zasadzie dotyczące konkretnych środków dowodowych i wykazać, że sąd ocenił dowód wadliwie, a także uzasadnić, na czym polega naruszenie zasad logicznego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18.01.2002 r., I CKN 132/01; z dnia 25.11.2003 r., II CK 293/02; z dnia 28.04.2004 r., V CK 398/03; z dnia 18.06.2004 r., II CK 369/03; z dnia 13.10.2004 r., III CK 245/04; z dnia 07.01.2005 r., IV CK 387/04; z dnia 21.10.2005 r., III CK 73/05; z dnia 10.11.2005 r., V CK 332/05; z dnia 16.12.2005 r., III CK 314/05). Wykazanie przez stronę, że sąd naruszył art. 233 § 1 k.p.c. oraz że fakt ten mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być zastąpione odmienną interpretacją dowodów zebranych w sprawie, chyba że strona jednocześnie wykaże, iż ocena dowodów przyjęta przez sąd za podstawę rozstrzygnięcia przekracza granice swobodnej oceny dowodów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.04.2000 r., V CKN 17/00, OSNC 2000/10/189). Nie wystarcza przekonanie strony o innej, niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06.11.1998 r., III CKN 4/98). Sąd pierwszej instancji ma obowiązek wyprowadzenia z zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków logicznie prawidłowych. Reguła ta, współokreślająca granice swobodnej oceny dowodów, nie będzie zachowana jedynie wtedy, gdy wnioski wyprowadzone przez sąd przy ocenie dowodów nie układają się w logiczną całość, zgodną z doświadczeniem życiowym, lecz pozostają ze sobą w sprzeczności, a także, gdy nie istnieje logiczne powiązanie wniosków z zebranym w sprawie materiałem dowodowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09.12.2009 r., IV CSK 290/09). F. z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, chociażby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne.

Zgromadzony w niniejszej sprawie i przyjęty przez Sąd pierwszej instancji jako podstawa ustalenia stanu faktycznego materiał dowodowy spełnia powyższe kryteria, zaś jego ocena przez Sąd Okręgowy nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia logicznego rozumowania. Apelująca nie przedstawiła dostatecznie przekonujących argumentów wskazujących na błędy Sądu pierwszej instancji w logicznym rozumowaniu, a przez to podważających ocenę materiału dowodowego. Zarzuty apelacji i ich uzasadnienia stanowią jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, niedającą usprawiedliwionych podstaw do podważenia tegoż stanowiska.

Trzeba zaznaczyć, że przepis art. 233 § 1 k.p.c. wskazuje na potrzebę „wszechstronnego rozważenia zebranego materiału”, co oznacza konieczność uwzględnienia i rozważenia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, a także twierdzeń stron i innych okoliczności ujawnionych w sprawie i znanych sądowi, czyli wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, mających znaczenie dla ich mocy i wiarygodności (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16.05.2000 r., IV CKN 1097/00, z dnia 26.06.2003 r., V CKN 417/01). Ocena dowodów może być skutecznie zakwestionowana, gdy została dokonana na podstawie wybiórczo wybranych dowodów, bez uwzględnienia wyników całego postępowania dowodowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.09.2004 r., V CK 55/04).

Podstawę do dokonania stanowczych ustaleń faktycznych stanowić może jedynie materiał dowodowy, którego elementy cechują się należytą wiarygodnością i mocą dowodową, ale także stosowną spójnością, łącznością, logicznym powiązaniem. Ocena dowodów dokonywana przez sąd dotyczy odrębnie każdego z dowodów zaoferowanych przez strony oraz materiału dowodowego jako całości. Drugi ze wskazanych aspektów oceny dowodów wymaga istnienia pomiędzy poszczególnymi dowodami (środkami dowodowymi) wskazanych cech spójności, zbieżności, logicznego powiązania.

W tym kontekście Sąd odwoławczy stwierdza, że ocena materiału sprawy dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest spójna i kompleksowa, odnosi się do całości tego materiału, natomiast apelująca zdaje się przyznawać nieuprawniony prymat poszczególnym elementom materiału dowodowego przywołanym w apelacji, tracąc z pola widzenia konieczność jego kompleksowego odczytywania. Z uwagi na konieczność uwzględnienia całego materiału sprawy, w sytuacji, gdy powód przedstawia materiał dowodowy dotyczący istnienia wymagających ochrony wierzytelności, po stronie pozwanego pojawia się obowiązek przeciwdziałania, czyli z jednej strony podważania dowodów pochodzących od powoda, a z drugiej strony przejawienia własnej inicjatywy dowodowej w celu wykazania okoliczności przeciwnych. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy prawidłowo rozłożył ciężar wykazania faktów, z których strony wywodziły swoje twierdzenia, zarzuty i wnioski i dokonał ich prawidłowej oceny.

Wskazać w tym miejscu należy, iż do przesłanek skargi pauliańskiej należą: pokrzywdzenie wierzyciela na skutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z osobą trzecią; uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej; świadomość dłużnika pokrzywdzenia wierzyciela w chwili dokonywania czynności oraz świadomość osoby trzeciej o pokrzywdzeniu wierzyciela lub możliwość uzyskania takiej świadomości przy zachowaniu przez nią należytej staranności. W ocenie Sądu Apelacyjnego w realiach niniejszej sprawy wszystkie one zostały spełnione.

Pozwana utrzymywała, że czynność prawna w postaci umowy przeniesienia ekspektatywy prawa własności lokalu mieszkalnego położonego w miejscowości L. (1) przy ul. (...) lokal numer (...), powstałą w związku z umową nr (...) o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 19 września 2017 r. wraz z wniesionym wkładem budowlanym w wysokości 136.282,00 zł nie było ukierunkowane na pokrzywdzenie wierzycieli, a działania dłużnika nie były spowodowane jego ówczesną sytuacją finansową. Podniesione argumenty są chybione.

Zgodnie z art. 527 § 2 k.c. przez czynność prawną dokonaną z pokrzywdzeniem wierzyciela należy rozumieć taką, która spowodowała, że dłużnik stał się niewypłacalny albo też stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem danej czynności. Niewypłacalność dłużnika jest okolicznością faktyczną, a pokrzywdzenie wierzyciela oceną prawną wpływu niewypłacalności dłużnika na sytuację wierzyciela (wyr. SN z 18.4.2012 r., VCSK 183/11). Samo uwzględnienie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika C. N. oznacza, że popadł on w stan niewypłacalności, czyli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Dla wykazania pokrzywdzenia wierzyciela niezbędne i wystarczające zarazem jest wykazanie, że wobec niewypłacalności dłużnika niemożliwe staje się zaspokojenie wierzytelności.

Sam dłużnik we wniosku o ogłoszenie upadłości przyznał, że nie jest w stanie spłacać posiadanego zadłużenia na kwotę 2.694.691,60 zł. Wbrew stanowisku pozwanej, mając na uwadze dowody z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie sposób uznać, aby w chwili zawarcia spornej umowy dłużnik nie posiadał wymagalnych wierzytelności w kwocie 148.727,58 zł. W tym zakresie ustalenia Sądu Okręgowego są w pełni prawidłowe. Nie budzi wątpliwości Sądu Apelacyjnego, iż w 2019r. upadły C. N. utracił płynność finansową. Uzasadnione są zatem twierdzenia Syndyka, iż upadły przynajmniej od maja 2019r. wiedział, że jest niewypłacalny, gdyż właśnie wtedy zaprzestał spłaty wymagalnych zobowiązań względem podmiotów prywatnych jak i publicznych.

Przed zawarciem kwestionowanej umowy, upadły dłużnik posiadał w istocie dwa składniki majątkowe, z których wierzyciele mogli uzyskać zaspokojenie: ekspektatywę prawa własności lokalu mieszkalnego położonego w miejscowości L. (1) przy ul(...) lokal numer (...), powstałą w związku z umową nr (...) o budowę lokalu mieszkalnego z dnia 19 września 2017 r. wraz z w całości wniesionym wkładem budowlanym w wysokości 136.282,00 zł oraz udział w wysokości (...) w prawie własności nieruchomości gruntowej położonej w F., numer działki (...) ( okoliczność bezsporna). Po przeniesieniu ekspektatywy prawa własności lokalu mieszkalnego położonego na (...) w L. (2), w ocenie Sądu Apelacyjnego, w sposób oczywisty wierzyciele pozbawieni zostali możliwości uzyskania zaspokojenia własnych pretensji finansowych, skoro dłużnik w jej następstwie dysponował już jednym składnikiem w postaci niewielkiego udziału w prawie własności nieruchomości położonej w F..

Dalej należy wskazać, iż pokrzywdzenie wierzyciela nie będzie miało miejsca, jeżeli pomimo dokonania określonej czynności prawnej przez dłużnika, wierzyciel będzie mógł zaspokoić się z pozostałej części majątku dłużnika. Takich okoliczności w sprawie nie wykazano. Podzielić należy stanowisko Sądu Okręgowego co do faktu, by własność (...)nieruchomości oraz osiągany przez F. N. dochód w wysokości 4242 zł brutto byłby wystarczający do zaspokojenia wierzytelności F. N. w chwili dokonania darowizny w łącznej wysokości 148.727,58 zł.

Wyzbycie się zatem przez upadłego dłużnika wartościowego składnika, przy niespłaconych długach rzędu 148.727,58 zł oznacza, że wierzyciele w istocie pozbawieni zostali możliwość uzyskania zaspokojenia. Zadłużenie dłużnika przekraczało bowiem wartość darowanego prawa na rzecz pozwanej określonego na kwotę 136.000 zł.

Przypomnieć już tylko należy, że pozwana jest żoną dłużnika a ich relacje są z oczywistych względów zażyłe i bliskie. W takiej sytuacji ustawodawca wprowadził w art. 527 § 3 k.c. domniemanie, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, które można obalić. Powyższemu pozwana jednak nie sprostała. Rzecz w tym, że jak słusznie ustalił Sąd Okręgowy, zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że zakończenie działalności w 2019 r. wiązało się z utratą płynności finansowej. Umowa darowizny miała według pozwanej oraz upadłego dłużnika wynikać z chęci zabezpieczenia urodzonego w maju 2019 r. dziecka. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, podanie takiej przyczyny jest jasnym sygnałem i informacją, że strony rozważały zdarzenie w wyniku którego prawo do lokalu dłużnik utraci. Taka utrata jest możliwa właśnie w przypadku gdy właściciel jest zadłużony. Oceniając całokształt materiału dowodowego w sprawie Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że niewątpliwie zamiarem obu stron umowy było zapobieżenie sytuacji, aby lokal mieszkalny został objęty egzekucją komorniczą i pozostał w dyspozycji dłużnika, co wypełnia przesłankę świadomości dłużnika i pozwanej, że podjęta czynność krzywdzi wierzycieli.

Już tylko pokrótce należy wskazać, iż świadomość pokrzywdzenia wierzycieli to rozeznanie lub możliwość zrozumienia przez dłużnika, że oznaczone zachowanie własne może spowodować dla ogółu wierzycieli niemożność zaspokojenia ich należności (wyr. SN z 29.5.2015 r., V CSK 454/14). Decydująca jest wiedza o skutku, a nie wola lub chęć jego osiągnięcia. Świadomość pokrzywdzenia istnieje, jeśli dłużnik wie, że na skutek czynności prawnej określone składniki wyjdą z jego majątku, a wierzyciele będą mieli trudności z zaspokojeniem wierzytelności. Wystarczy w zasadzie, aby dłużnik uświadamiał sobie ujemny wpływ danej czynności prawnej na położenie swoich wierzycieli, co w sposób oczywisty zachodzi w realiach niniejszej sprawy.

Z tych przyczyn apelacja jako oczywiście nieuzasadniona podlegała oddaleniu w oparciu o art. 385 k.p.c. ( pkt. 1 wyroku) czego konsekwencją jest obciążenie pozwanej na podstawie art. 98 k.p.c. kosztami postępowania apelacyjnego w wysokości odpowiadającej stawce wynagrodzenia pełnomocnika odpowiednio do wartości przedmiotu zaskarżenia, którą wyznacza wysokość wierzytelności chronionej ( § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – 4.050 zł) wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

L. K.